Kolumne

Nikad Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine neće samu sebe ukinuti, jer Federacija BiH želi državu s reformama i kompromisom, a ne razdruživanje.

Piše: Đuro KOZAR, novinar i politički analitičar

Režim u Republici Srpskoj više ne ističe tako glasno secesiju od Bosne i Hercegovine, nego se zalaže za blažu formu – mirni razlaz. Veći dio BiH protiv je toga, budući da je cjelovita BiH ustavna kategorija i da bi bilo kakvo jednostrano narušavanje teritorijalnog integriteta bilo veoma opasno. Vijeće za provedbu mira (PIK) u Bosni i Hercegovini insistira na tome da je kompromis unutar dejtonskog okvira jedini put prema funkcionalnoj i demokratskoj državi. Umjesto radikalnih rješenja poput disolucije ili majorizacije, PIK zahtijeva poštivanje teritorijalnog integriteta i nastavak evroatlantskih integracija. Problem je, međutim, u tome što vlast u Republici Srpskoj odbacuje stavove PIK-a, neosnovano tvrdeći da su oni antisrpski.

Plansko slabljenje države

Dok je bio član Predsjedništva BiH, Milorad Dodik je u više intervjua i obraćanja u Narodnoj skupštini RS-a govorio da mirni razlaz u BiH treba staviti među relevantne i legalne opcije za razmatranje njene budućnosti. To je nastavio zagovarati i kao predsjednik Saveza nezavisnih socijaldemokrata. Po njegovom mišljenju, nije malo ljudi koji smatraju da BiH, ovakva kakva jeste, ne može funkcionirati i da bi bilo dobro razgovarati o tome kako mirno i bez rata izaći iz BiH. Kada je govorio o nefunkcionalnoj državi, nije pominjao činjenicu koliko je režim u Republici Srpskoj tome doprinio svojim opstrukcijama.

Tako, naprimjer, kadrovi iz SNSD-a i Hrvatske demokratske zajednice u Domu naroda Parlamentarne skupštine BiH i Vijeću ministara često zloupotrebljavaju ustavni mehanizam zaštite vitalnog nacionalnog interesa, koji im uglavnom služi za blokade. Doista, Dejtonski sporazum uveo je ovaj mehanizam kako bi se spriječilo donošenje zakona koji bi mogli ugroziti ravnopravnost i interese jednog od tri konstitutivna naroda, ali – kako je to nedavno primijetio član Predsjedništva BiH Željko Komšić – on se koristi i za pitanja koja nikoga ne ugrožavaju. To, naravno, utiče na efikasnost rada državnih organa, koji su često taoci nacionalnih interesa političkih elita.

Kada Bosna i Hercegovina zbog opstrukcija ne funkcionira kao uređena država, to postaje pogodno tlo za one koji „spasonosno rješenje“ vide u njenom rušenju. Oni još dodaju da bi se mirnim putem, odnosno stvaranjem samostalnih nacionalnih zajednica, izbjegao svaki oblik sukoba. Oni koji misle drugačije ističu da bi upravo rastakanje države stvorilo uslove za međunacionalne sukobe. Realisti tvrde da miran razlaz u BiH jednostavno nije moguć jer bi doveo do otvaranja brojnih nerješivih teritorijalnih i institucionalnih pitanja. Također, teritorija BiH duboko je isprepletena i demografski izmiješana, pa bi svako crtanje novih granica neminovno vodilo u nestabilnost i nasilje.

BiH nije Čehoslovačka

Pojedini građani Republike Srpske, pa čak i predstavnici akademske zajednice u Banjoj Luci, prave poređenja i ističu: ako se Čehoslovačka mogla mirno rastaviti na dva dijela, zašto to ne bi mogla Bosna i Hercegovina? Uistinu, razdvajanje Čehoslovačke, često nazivano i „baršunasti razvod“, bilo je miran proces raspada federacije na dvije nezavisne države – Češku i Slovačku. Proces je službeno započeo donošenjem Ustavnog zakona o prestanku postojanja federacije 25. novembra 1992. godine, a dovršen je 31. decembra iste godine. Ovaj historijski događaj ističe se po tome što je cjelokupno razdruživanje izvedeno bez ikakvih ratnih sukoba ili nasilja.

Jedno je bila Čehoslovačka, a drugo Bosna i Hercegovina, i ista formula mirnog razdvajanja u BiH jednostavno se ne može primijeniti. Češka i Slovačka nikada nisu međusobno ratovale, nego su mirno živjele u državi koja je osnovana 1918. godine nakon raspada Austro-Ugarske Monarhije. U junu 1991. posljednje sovjetske trupe napustile su Čehoslovačku, nakon čega dolazi do slabljenja federacije i izražavanja težnji Čeha i Slovaka za nezavisnim državama. Danas su obje države članice Evropske unije i NATO-a, između njih nema granice i njihovi građani sarađuju i prožimaju se u svim oblastima – od privrede do obrazovanja i kulture.

Čehoslovački parlament donio je ustavni zakon o razdruživanju, a u Bosni i Hercegovini Parlamentarna skupština nikakvom odlukom ne bi sama sebe ukinula, jer poslanici i delegati iz Federacije BiH nikada ne bi glasali za tako nešto. Zbog toga se opcija mirnog razlaza topi kao snijeg na suncu. S druge strane, Dejtonski sporazum nijednom od entiteta ne dozvoljava jednostrano napuštanje BiH. Cjelovitost Bosne i Hercegovine garantuje i međunarodna zajednica, prvenstveno Evropska unija sa svojom misijom ALTHEA, u čijem sastavu djeluje i naoružana formacija EUFOR-a sa oko 1.100 vojnika.

Na kraju, oni koji bi Republiku Srpsku odvojili od BiH to bi možda već i uradili da mogu, ali se plaše do čega bi takva jednostrana i nasilna odluka mogla dovesti.