Politika / BiH

PNU Kantonu Sarajevo160 porodica ima status raseljenih osoba • U Mostaru 200 do 300 porodica plaćaju kiriju iako imaju rješenje institucija međunarodne zajednice da je njihova imovina uništena • Prema prosječnoj cijeni izgradnje stana od oko 50.000 KM, za 160 stanova potrebno je izdvojiti 10 do 13 miliona KM, u zavisnosti od površine stana

Piše: Rubina Čengić

Od 1995. godine Nevenka Filipović (1951) živi kao izbjeglica u vlastitom gradu. Njena kuća u Trebevićkoj ulici je izgorjela tokom rata, a nalazila se na tzv. liniji razdvajanja. Do prije šest godina Nevenka je živjela u napuštenom stanu, ali se vlasnik vratio i preuzeo svoju imovinu. Od tada živi kod rođaka, seljakajući se od jednih do drugih, a kada treba ići kod ljekara odlazi kod brata koji živi blizu bolnice.
Njen brat Branko Filipović je na sebe preuzeo obavezu da pokuša da riješi Nevenkin problem. Kaže da je kuća bila dupleks, pola njihova i pola komšijina, da je otac u njihovom dijelu od podruma napravio još jedan stan i da je njihova majka u dvorištu uzgajala najljepše cvijeće u tom kvartu. Plac, inače, obuhvata 800 kvadrata.
- Tokom proteklih godina moja sestra je oboljela i ja sam preuzeo na sebe obavezu traženja rješenja.Vlasti su obezbijedile 60.000 KM za rekonstrukciju te kuće, ali Fond za rekonstrukciju ili gradnju stanova nije imao para da napravi projekat. Imao sam više sastanaka sa načelnikom opštine Novo Sarajevo i njegovim saradnicima. U jednom trenutku sam čuo da prave projekte za rekonstrukciju te zgrade i odem da se raspitam. U Opštini mi kažu da nemaju uvid u stanje na terenu i da nemaju podatke. Dam im sve što sam imao i kasnije mi jave da je sve stalo jer nemaju para - pojašnjava Branko Filipović.

 FIFTI-FIFTI

Kaže da su im prije nekoliko godina ponudili stan u novogradnji u ulici Ivana Gorana Kovačića, gdje Opština pravi zgradu u kojoj je pola stanova predviđeno za izbjeglice, a pola za komercijalnu prodaju.
- Kako sam se ja često o tome raspitivao, službenik u Opštini mi je dao da pogledam dinamički plan izgradnje te nove zgrade. Vidim da u planu nema ni datuma kada bi gradnja trebala biti završena. Na kraju sam pristao i na to jer je bilo daj šta daš. Sestra je potpisala pristanak i Opština je raspisala i konkurs za izvođača radova. Bila je žalba na tender i sve je sada vraćeno na početak - priča Branko.
Kaže da su mu nudili i stan koji je bio u užasnom stanju - prljav, neupotrebljiv.
- Pristali smo i na to sa tim da smo tražili da ga Opština dovede u upotrebljivo stanje i da Nevenka dobije pravo da ga otkupi. Rekli su da ne mogu jer je stan pod restitucijom - priča Branko.
Posljednja ponuda Opštine Novo Sarajevo, koju Nevenka nije mogla realizovati, jeste da sama nađe stan za iznajmljivanje na komercijalnoj osnovi i da vlasnik tog stana potpiše ugovor s opštinom kako bi opština plaćala kiriju, a vlasnik porez.
- Našli smo nekoliko odgovarajućih stanova koje vlasnici iznajmljuju, ali ljudi neće da ulazi u ugovorne obaveze s opštinom. Neće da plaćaju porez i da ulaze u opštinske baze podataka - kaže Branko.
Priča da je u međuvremenu nudio Opštini da Nevenki kupe stan ili da daju novac da oni same naprave kuću na mjestu na kom je i bila njihova kuća.
- U Opštini su mi rekli da nikada neće dati urbanističku saglasnost da mi sami radimo svoju kuću jer je to mali objekat za tako veliki plac - priča Branko.
Prisjeća se da je prošle godine Opština raspisala i konkurs za dodjelu zamjenskih stanova i da su izbjeglice bile na 8. ili 9. mjestu na listi prioriteta.
- Da bih je prijavio morao sam donijeti potvrdu iz svih opština da katastru nije zavedena kao vlasnik imovine. Odbili su je kao da nije imala potpunu dokumentaciju, a nije imala dokument za koji su u katastru rekli da nije potreban - priča Branko.
On se žalio i ombudsmanima i svim institucijama za koje je mislio da mu mogu pomoći.
- Pravo da vam kažem, sve ovo je i skupo. A nikakvog rezultata. Bojim se da neko u Opštini čeka da mu damo mito. Nemamo para za to, a i ne damo za svoje - govori Branko.
U Općini Novo Sarajevo kažu da Nevenkin slučaj nije riješen jer „Nevenka nije našla stan za koji bi joj opština plaćala kiriju“.
- Ona i njen brat nisu našli vlasnika stana koji je spreman da plaća porez na tu kiriju. Razmišljali smo da im damo novac za kiriju, a da mi taj izdatak pokrivamo ugovorom koji sklope sa stanodavcem. Ali to nije zakonito jer porez koji bi stanodavac plaćao je prihod opštine - pojašnjava Azra Borčak i naglašava da je u toj opštini u sličnoj situaciji 20-ak porodica.

 PARE NISU PROBLEM, NEMA IH

U Kantonu Sarajevo, prema podacima Ministarstva za ljudska prava u Vijeću ministara BiH, na kraju 2017. godine 160 porodica ili oko 400 ljudi ima status raseljenih osoba čije je mjesto prijeratnog prebivališta i mjesto sadašnjeg boravka na područje opština Kantona Sarajevo. To su tzv. interno raseljeni. U opštini Centar ih ima 90, u Hadžićima četiri, Ilidži 41, Ilijašu 34, Novom Gradu 99, Novom Sarajevu 83, Starom Gradu 41, Vogošći devet.
- U najvećem broju slučajeva status raseljenih osoba im nije prekinut jer se radi o ranijim nosiocima stanarskih prava nad stanovima u zgradama koje nisu obnovljene. Jedan broj raseljenih nije nikada ni imao imovinu ili stanarsko pravo, nego su bili podstanari, novonastale - proširene porodice i slično - pojašnjavaju u ovom ministarstvu.
Procjenjuju da je najviše raseljenih porodica moguće riješiti kroz izgradnju zamjenskih stanova koje bi mogle otkupiti raseljene osobe kojima je stanarsko pravo vraćeno kroz implementaciju imovinskih propisa, a preostale porodice bi mogle biti riješene dodjelom stanova u najam, odnosno izgradnju objekata za socijalno, neprofitno stanovanje.
- Prema prosječnoj cijeni izgradnje stana od oko 50.000 KM, za 160 stanova potrebno je izdvojiti 10 do 13 miliona KM, u zavisnosti od površine stana. Uslov je da općine osiguraju građevinski opremljeno zemljište i priključke na infrastrukturu jer se navedena procjena odnosi samo na troškove izgradnje - kažu u Ministarstvu.
Naglašavaju da ne znaju da li postoji plan za rješavanje ovih pitanja u Kantonu Sarajevo, ali da vjeruju da opštine pojedinačno rade na ovom pitanju kroz provođenje različitih projekata kao što je prije nekoliko godina u Opštini Stari Grad izgrađeno nekoliko zamjenskih stanova za raseljene osobe, te da Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice predvodi različite inicijative za rješavanje jednog dijela ovih problema, uključujući Regionalni stambeni program koji predviđa obnovu stanova u razrušenim zgradama.
- Postoje otvorena pitanja na koja je teško odgovoriti. Naprimjer, pitanje prikladnosti korisnika u skladu sa kriterijima naročito kada mali broj korisnika ispunjava uslove, a ostali ne ispunjavaju i sa tim u vezi pitanje sufinansiranja zajedničkih dijelova zgrada. Ili pitanje sredstava koja su ograničena na prosječnu površinu stana od 47 kvadrata; pitanje prava na otkup u slučaju donacije - kažu u Ministarstvu.
U Ministarstvu za socijalna pitanja u Vladi kantona Sarajevo kažu da nemaju novca!

 TRI ZAKONA, TRI VLASTI

- Raseljeni iz Kantona Sarajevo bi trebalo da imaju prednost, ali morate znati da pitanja izbjeglica i raseljnih lica tretiraju tri zakona i tri nivoa vlast: kanton, FBiH i država BiH. Za te potrebe prošle godine smo imali oko 200.000 KM. Činjenica je da postoji koordinacija između različitih nivoa vlasti, ali nema novca - pojašnjavaju u Ministarstvu.
Oni i cijene da su neriješeni ostali najteži slučajevi.
- U nekim slučajevima su promijenjeni regulacioni planovi, a neke zgrade su toliko uništene da ih nema smisla popravljati. Neke su zgrade kulturno-istorijsko naslijeđe pa se prepliću nadležnosti- kažu u Ministarstvu i naglašavaju da je ranije realizovano nekoliko projekata kroz koje se pomagalo tzv. interno raseljenim porodicama: Opština Centar i Kanton Sarajevo su na Šipu sagradili zgradu sa 24 stana, Stari Grad je s organizacijom Hilfwerk napravio 11 stanova, Novo Sarajevo pravi novu zgradu...
Prema izvještaju o realizaciji plana povratka u 2016. godini, na području Kantona Sarajevo 31. 12. 2016. godine status raseljenog lica imalo je 3.048 osoba ili 1.444 porodice od čega 17 porodica živi u kolektivnim centrima. Tokom 2016. godini iz Kantona Sarajevo u druge kantone FBiH nije registrovan ni jedan povratak jer nije bilo novca, a iz Kantona Sarajevo u Republiku Srpsku je zabilježeno pet povrataka i to uz pomoć Saudijskog fonda za razvoj, Ministarstva raseljenih osoba i izbjeglica u Vladi FBiH i Hilfswerk Austria International. Navedeno je i da se u svoje stanove vratilo osam porodica dok su dvije dobile zamjenske stanove jer nije bilo mogućnosti da se njihovi stanovi obnove. Za obnovu stambenih jedinica u svrhu povratka iz Kantona Sarajevo uopšte nisu bila odobrena sredstva, dok je za obnovu stambenih jedinica u Kantonu Sarajevo bilo odobreno 276.000 KM, sa tim da je taj novac planiran i za nastavak gradnje stambene zgrade na Šipu za trajno zbrinjavanje interno raseljenih porodica i porodica u stanju socijalne potrebe. U ovom izvještaju naglašavaju da se sredstva predviđena za raseljena lica koriste i za finansiranje zdravstvene zaštite svih raseljenih lica koja nemaju regulisanu zdravstvenu zaštitu po drugom osnovu.
U Skupštini kantona Sarajevo, predsjednica Komisije za ljudska prava Sabina Čudić kaže da su sporni kriteriji za dodjelu stanova koji se grade za izbjeglice i raseljene, pa nije jasno ko ima prednost i da li su izbjegli i raseljni izjednačeni s osobama u stanju socijalne potrebe.
- Plan je bio da do kraja ove godine budu zatvoreni kolektivni centri. Što se tiče dodjele stanova koji su izgrađeni posljednjih godina, ne postoje jasno definisani kriteriji. Ne zna se ko su prioriteti: ljudi čije su kuće bile ilegalno izgrađene na klizištima, socijalno ugrožene porodice ili izbjeglice. Kada smo radili pravilnik o stanovima za mlade dugo smo diskutovali. Sada imamo pravilnik za koji ne mogu tvrditi da se ne krši, ali postoji - kaže Čudić i najavljuje sjednicu Komisije na kojoj će se razgovarati upravo o ovom problemu.
Izbjeglice i raseljena lica ne bi smjeli biti izjednačeni sa socijalno ugroženim osobama, kaže Mirhunisa Zukić, predsjednica Unije za održivi povratak i integracije u BiH.

 KIRIJA

- U Mostaru 200 do 300 porodica plaćaju kiriju iako imaju rješenje institucija međunarodne zajednice da je njihova imovina uništena. I u mnogim drugim gradovima imate takvih porodica. Državnom nivou vlasti je na raspolaganju pola milijarde KM za te kategorije i provedbu Aneksa VII Dejtonskog mirovnog sporazuma. Gdje su pare i zašto se ništa ne radi, to niko ne zna. Stiče se utisak da je država zaboravila te ljude - kaže Zukić i naglašava da ljudi iz Unije nisu ti koji donose odluke, nego obilaze teren, prave analize i pišu institucijama vlasti.

Za Nevenku Filipović se bori njen brat, došli su i do zastupnika Nikole Lovrinovića koji je u Parlamentu BiH tri puta postavio poslaničko pitanje zašto njihov problem nije riješen. Za drugih 400 interno raseljenih ili oko 96.000 ljudi, koji se u BiH nisu vratili u svoje prijeratne domove, nema ko da pita.