Život / Kultura

U okviru naučno-istraživačkog projekta s multimedijalnom izložbom “Pod nebom vedre vjere: Islam i Evropa u iskustvu Bosne“, kojeg realizira Islamska zajednica u BiH prof.dr. Sead Alić, uradio je studiju o prvom teoretičaru medija jugoistočne Evrope, Dževadu Sulejmanpašiću, te dao osvrt na njegovu knjigu “Žurnalizam, razarač čovječanstva i novinarstvo s najmanjom merom žurnalizma”.

On je kazao kako se o životu Dževada Sulejmanpašića relativno malo se zna, a pretpostavlja se da je rođen 1893. u selu Vesela kod Bugojna, a da je umro 1976. godine i da je sahranjen u obiteljskoj grobnici u Malom Lošinju.

Studirao je u Beču, predavao u Zagrebu na Višoj pedagoškoj školi i moglo bi se pretpostaviti da je ishodio i neki akademski status. Ponešto su o ovoj zaboravljenoj progresivnoj osobi pisali Adnan Jahić, Enes Karić, Najil Kurtić, ali prave znanstvene verifikacije Sulejmanpašićeva djela još nema.

Izrazio je nadu da će simpozij u Zagrebu 11. juna ove godine rezultirati monografijom o začudno inventivnom, modernom i donekle proročkom, glavnom Sulejmanpašićevom djelu: Žurnalizam, razarač čovječanstva i novinarstvo s najmanjom merom žurnalizma.

Godine 1936. objavljena je knjiga Sulejmanpašića “Žurnalizam razarač čovječanstva i novinstvo sa najmanjom merom žurnalizma” kao prvo takvo kritičko djelo o medijima na jugoistoku Evrope.

- Riječ je o prvoj studiji o medijima i njihovom utjecaju na sve segmente ljudskog života. Prema tome Dževad Sulejmanpašić predstavlja prvog teoretičara medija u savremenom smislu u ovom dijelu svijeta – naveo je Alić.

Sulejmanpašić u ovom svom, gotovo proročkom, djelu, dodao je Alić, analizira utjecaj žurnalizma (senzacionalizma) na slabljenje morala, religije, psihičkog života, umjetnosti, društvenog reda, mira, nauke, a u dubljem (filozofskom) smislu i negativan utjecaj žurnalizma na um i duh (onako kako ih on vidi u svom razumijevanju Imanuela Kanta).

Sulejmanpašić vidi žurnalizam kao fenomen/sredstvo koje “ubija u klici razvitak svega uzvišenoga i svetoga u ljudskoj dušiˮ.

Do previda razorne moći žurnalizma, smatra Sulejmanpašić, došlo je zbog toga što se on nastavlja na kaligrafsku, pa štampanu riječ koja je stoljećima, pa i tisućljećima bila svjetlo koje je upućivalo na dobro i lijepo. Ugled štampane riječi vještački je, dakle, prenesen iz područja štampane riječi. Pojavio se parazit, sredstvo koje je obrnulo tok historije. Tehnička naprava više nije služila samo za obraćanje života prema univerzalnim vrijednostima. To sredstvo, kako piše Sulejmanpašić, “počelo je da veže život ropskim lancima za uslovljenosti najkraćih momenata i najprolaznijih materijalnosti, i svezalo gaˮ.

- U tom kontekstu Sulejmanpašić slikovito upozorava da je moć žurnalizma zapravo u grijehu rođena, te da je kao takva uzurpirala snagu štampane riječi za namjere koje su se pokazale u bitnome kao negacija morala i duha – navodi Alić.

Autor ove pionirske studije svjestan je činjenice da je žurnalizam postao odlučujući faktor za oblikovanje duhovnog i moralnog života. Svojim oblikom žurnalizam se, bilježi Sulejmanpašić, obraća “animalnoj strani ljudskih čulaˮ. U rezultatu imamo senzacionalnost kao nesvjesni produkt udruženosti tehničkih mogućnosti i žurnalizma koji nužno vodi u rat (kao najveću “senzaciju u žurnalističkom smisluˮ).

I tako, umjesto da tehnika štamparstva stoji na usluzi čovjeku i njegovim stremljenjima prema univerzalnome – žurnalizam omogućava da “etika, religija, nauke i umjetnost postaju sredstva i sluge ljudskih momentalnih potrebaˮ.

Sulejmanpašić, pokazuju Alićeva istraživanja, provodi i pravo malo istraživanje analizirajući sadržaj Politike, Vremena, Pravde, Novosti i Jutarnjeg lista. Teme i postoci njihove prisutnosti u novinama Sulejmanpašiću otkrivaju trend koji se u potpunosti slaže s njegovim generalno postavljenim vrijednosnim sudom. Tako već u njegovo vrijeme oglasi, nesreće, kriminal i zabava zauzimaju najveće postotke novinskog prostora.

Sulejmanpašić prepoznaje nogomet i film kao “dva mezimčeta žurnalizmaˮ. Njemu je jasno da iza svega stoji težnja vlasnika medija da uvećaju svoj profit. To se, naravno, čini podilazeći “najjeftinijim strastimaˮ, najjeftinijoj publici, ali i proizvodeći takve strasti u takvoj publici.

- Iznimno je važno podsjetiti na Sulejmanpašićevo ispravno povezivanje utjecaja senzacionalizma medija na pokretanje rata: “Bez uništenja svetske moći žurnalizma i bez preudešenja izveštavanja o novostima na način koji to traže moral i duh, ne mogu se nikakvim sredstvima sprečiti nove ratne katastrofe.ˮ – naglašava Alić.

Žurnalizam, pojednostavljeno rečeno, do te mjere otupljuje svoje konzumente, da oni neće niti osjetiti užas onoga što im se primiče, a to su – smatra Sulejmanpašić i objavljuje 1936. godine – užasi budućeg svjetskog rata.

- Sulejmanpašić je danas manje-više zaboravljen. S nadom gledamo u ljude i inicijative koji će izvući autora prve teorijske knjige o medijima na prostoru jugoistočne Evrope i dati dostojno mjesto njegovim upozorenjima. Naprosto, previše toga je najavio da bi bio zaboravljen. U mnogim je stvarima na ovim prostorima bio prvi i kao takav treba biti, kao autor, teoretičar, poznavalac teorije i prakse medija – poštovan – zaključio je prof. Sead Alić.

Inače, cilj dugogodišnjeg naučno-istraživačkog projekta “Pod nebom vedre vjere: Islam i Evropa u iskustvu Bosne“ predstaviti kulturno-historijske aspekte i dostignuća muslimana u BiH, jer se time dokumentirano i naučno potvrđuje evropska bit i doprinosi njihovom boljem upoznavanju.

Multimedijalna izložba će biti održana u maju naredne godine u Sarajevu i drugim evropskim centrima.