Magazin / Start IZDVOJENO

Svijet je prije nekoliko dana šokirala informacija da je američka biotehnološka kompanija Colossal Biosciences  oživjela strašne vukove koji su izumrli prije 12.000 godina koristeći napredne tehnike genetskog inženjeringa. Vijest je očekivano izazvala nezapamćenu pažnju javnosti i naučne zajednice, ali su se  istovremeno i otvorila brojna etička i naučna pitanja.

Prema pisanju Time-a, sada već šestomjesečni štenci nazvani Romul i Rem rade ono što i drugi psići rade, ali se izdvajaju veličinom. Naime, već su dugački gotovo 122 centimetra, imaju 36 kilograma, a mogli bi narasti do 183 centimetra i 68 kilograma. Specifični su i po tome što baš i nisu skloni maženju što bi bilo očekivano u tom uzrastu.

Romul i Rem više nisu sami. U januaru ove godine na svijet je došla i njihova mlađa sestra Khaleesi. Borave na ograđenom polju na tajnoj lokaciji.

Strahovuk je nekada lutao američkim područjem koje se protezalo na jug do Venezuele i na sjever do Kanade, ali se smamtra da su izumrli prije 12.000 godina. Međutim, širom Amerike otkriveno je mnogo ostataka strašnih vukova.

Mogla bi biti sjajna priča, ali...

Za stručno mišljenje vezano za vijest o kloniranju izumrle biološke vrste strahovuka, portla Startbih.ba je zamolio dr.sc. Lejla Pojskić, naučnu savjetnicu u oblasti Genetika, redovnu profesoricu na polju Biotehnologija i biosigurnost Univerziteta u Sarajevu- Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju.

„U proteklih nekoliko dana naslovnice su ispunjene slikama, a na socijalnim mrežama se čuju neodoljivi zvukovi zavijanja preslatkih štenaca davno izumrle biološke vrste - strahovuka. Ništa nije efektnije od toga kad vidite i čujete proizvod savremene biotehnologije, a još kad je to moguće rješenje za neke od najvećih problema današnjice, onda bi ovo stvarno mogla biti sjajna priča. Ali za konačan sud, potrebno je informisati se podrobnije.

Tehnološka kompanija Colossal Biosciences napravila je kapitalni tehnološki iskorak, u marketinški do tančina razrađenom projektu tzv. oživljavanja izumrle vrste primjenom poznatih i raspoloživih tehnika genetike, citologije i molekularne biologije.

Ovdje se, jasno je, ne radi ni o kakvom oživljavanju ili revitalizaciji izumrle vrste, nego o modifikaciji genoma današnjeg vuka koji je dobijen tehnikom genskog editinga, tj. ciljanog uvođenja promjena u DNK sekvencu. Promjene u genomu jednog tipa matične ćelije vuka koje su naučnici Colossal Bioscences ovom, već konvencionalnom metodom genskog editinga uveli, su napravljene prema DNK sekvenci - matrici izvučenoj iz arheoloških ostataka zuba i lobanje izumrle i današnjem vuku evolutivno bliske vrste, strahovuka.

Jedro “editovane” ili “genetički preuređene” stanice/ćelije današnjeg vuka su, ranije poznatim tehnikama unijeli u citoplazmu jajne ćelije vuka imitirajući tako proces oplodnje, jer su jedro jajne ćelije prethodno uklonili. Dalje, vrlo slično procesu kloniranja ovce Dolly, u laboratorijskim uslovima fuzionisana jajna ćelija je hormonima stimulisana na diobu do nivoa embriona, nakon čega je implantirana primjenom tehnike in vitro fertilizacije (IVF) u uterus ženke psa koja je hormonski stimulirana da iznese plod.

Povratak iz mrtvih

Naučnici Colossal Biosciences su ustvari iskoristili postojeće molekularne alate i posložili ih u jedan tehnološki postupak za sintetsku rekonstrukciju genoma koji sadrži tek nekoliko karakterističnih sekvenci koje je strahovuk možda posjedovao. Ta nova varijanta vučjeg genoma je dalje bespolnim putem umnožena do embriona koji je prenesen u uterus psa, nakon čega su se rodili živi mladunci čije ćelije bi trebale da sadrže stabilno unesene izmjene.

O detaljima tehnološkog postupka se malo zna, kao i o stvarnoj naučnoj validnosti eksperimenta. No međutim jasno je da ovdje nije riječ o reinkarnaciji izumrle vrste, već više o relativno maloj izmjeni vučjeg genoma – čime je proizveden neki oblik molekularnog hibrida DNK. Dakle, još uvijek ne možemo govoriti ni o kakvoj reekstinkciji, niti je reekstinkciju u praktičnom smislu moguće ikada napraviti.

Autori projekta također izjavljuju da štenci nikada neće biti pušteni u prirodno okruženje, čime se svaki rizik postupka na životnu sredinu, zdravlje ljudi i životinja potpuno minimizira. Ostaju dileme etičke prirode, koje se s naučnog aspekta tiču rješavanja ekoloških problema od interesa za globalnu zajednicu.

Prema brojnim analizama i nezavisnim procjenama rizika za opstanak ljudskog društva na Zemlji iz različitih profesionalnih perspektiva (UN, WHO, IPCC, IMF, Svjetska banka i dr.) u TOP 10 rizika spada smanjenje biodiverziteta kroz izumiranje bioloških vrsta čime se trajno remeti kapacitet ekosistema za oporavak kao ključa opstanka ljudske vrste. Od naučne i tehnološke zajednice se očekuje da sva raspoloživa znanja i tehnike usmjere na rješavanje problema ugroženih bioloških vrsta prije njihovog izumiranja. Da li je tehnološki model strahovuka na kojem je godinama radilo na desetine laboratorija zaista pravi put, ostaje da se vidi.“

Na kraju treba spomenuti da strahovuk nije jedina životinja koju Colossal, koji je osnovan 2021. i trenutno zapošljava 130 naučnika, želi vratiti iz mrtvih. Na njihovom popisu želja za oživljavanjem su i vunasti mamut, dodo i tasmanijski tigar.