Vijesti / Svijet

1805. – Francuska i Austrija potpisale su u Požunu (Bratislava) mirovni ugovor, poslije Napoleonove pobjede u bici kod Austerlica, kojim je Francuska dobila Veneciju, Istru bez Trsta, Dalmaciju i Boku Kotorsku i učvrstila svoju poziciju u Evropi. Odredbe sporazuma poništene su 1814. na Bečkom kongresu.

1825. – U Sankt Peterburgu, na dan polaganja zakletve novom caru Nikolaju I izbila je pobuna dekabrista, protivnika carizma u Rusiji.

1860. – Održan je prvi službeni nogometni susret dva različita kluba, Sheffielda i Hallama. Sheffield je najstariji nogometni klub na svijetu, ustanovljen tri godine prije meča, a Hallam je tek stao na noge, no ta dva kluba još uvijek svake godine igraju reprizu prvog meča.

1862. – Najveće masovno vješanje u historiji SAD-a se događa u Mankatou, Minnesoti. Ubijeno je 38 domorodaca.

1898. – Marie i Pierre Curie objavljuju uspješnu izolaciju radija.

1922. – Vladimir Ilič Lenjin završio je prvi dio svog “Pisma kongresu”, kasnije poznatog kao “Lenjinov testament”, u kojem je pozvao komuniste da sačuvaju jedinstvo partije i predložio reforme. U drugom dijelu “testamenta”, koji je napisao 4. januara 1923. Lenjin je sugerisao da Staljin bude smijenjen sa mjesta generalnog sekretara Komunističke partije.

1924. – Državnim udarom uz pomoć jugoslovenskih graničnih jedinica vlast u Albaniji preuzeo Ahmed Zogu, zbacivši vladu Fana Nolija. Zogu je do tada bio emigrant u Jugoslaviji, primao je pomoć jugoslovenske vlade i važio za eksponenta Beograda, ali je kao predsjednik republike 1926. s Italijom zaključio Tiranski pakt, kojim je priznao italijanski protektorat nad Albanijom. Za kralja Albanije Zogu Prvi proglasio se 1928, a kad je 1939. fašistička Italija napala njegovu zemlju, pobjegao je i 1961. umro u izgnanstvu.

1941. – Suočen s napredovanjem japanskih snaga u Drugom svjetskom ratu ka Manili, američki general Douglas MacArthur proglasio je filipinsku prijestonicu “otvorenim gradom”. Uprkos tome u Manili su 1941., 1942. i 1945. vođene teške borbe američkih i japanskih jedinica, tokom kojih su porušeni mnogi dijelovi grada.

1943. – Britanska mornarica je u Drugom svjetskom ratu potopila je “Scharnhorst”, posljednji veliki njemački nacistički bojni brod.

1948. – U Mađarskoj je uhapšen kardinal József Mindszenty te ga se optužuje za izdaju i zavjeru.

1963. – Počinje Beatlemania na međunarodnom nivou objavljivanjem njihovih pjesama “I Want to Hold Your Hand” i “I Saw Her Standing There” u SAD-u.

1968. – U Saveznoj narodnoj skupštini usvojeni su amandmani na Ustav SFR Jugoslavije, kojima se širi autonomija pokrajina i one dobijaju status sličan republikama. Pokrajine su dobile pokrajinski Ustavni zakon, čime je otvoren put gotovo potpuno samostalnoj zakonskoj, izvršnoj i sudskoj vlasti.

1971. – U znak protesta zbog američkog angažovanja u Vijetnamu, 16 američkih ratnih vetarana Vijetnamskog rata okupiralo je Statuu slobode u njujorškoj luci.

1976. – Osniva se Komunistička stranka Nepala (Marksističko-lenjinistička).

1979. – Sovjetske trupe zauzele su predsjedničku palaču u Kabulu.

1982. – Osobno računalo (PC), odabrano za “Osobu godine” američkog časopisa Times.

1989. – Rumunski Front nacionalnog spasa imenovao je novu vladu s Jonom Ilijeskuom na čelu, dan poslije pogubljenja Nikolae Čaušeskua.

1990. – Skupština Slovenije proglasila je samostalnost te republike, nakon plebiscita 23. decembra na kome se 86 odsto glasača izjasnilo za nezavisnu slovenačku državu.

1991. – U Alžiru su održani prvi višepartijski parlamentarni izbori od sticanja nezavisnosti od Francuske 1962.

1991. – Sastaje se Vrhovni sovjet Sovjetskog Saveza i službeno ukida Sovjetski savez.

1998. – Bivši lideri Crvenih Kmera Kije Sampan i Nuon Čea predali su se kambodžanskoj vladi. Za vrijeme režima Crvenih Kmera sredinom sedamdesetih godina 20. vijeka u Kambodži je ubijeno ili je umrlo od gladi i bolesti 1,7 miliona ljudi.

1998. – Srpske snage bezbjednosti na Kosovu počele su napad na području mjesta Podujevo.

2002. – Iran je ukinuo kamenovanje kao oblik smrtne kazne.

2004. – U naletu plimnog talasa cunamija izazvanog zemljotresom jačine devet stepeni Rihterove skale, nedaleko od indonežanskog ostrva Sumatre, stradalo je najmanje 216.000 ljudi u zemljama regiona: Malezija, Indija, Bangladeš, Šri Lanka, Tajland, Indonezija, Maldivi, Somalija, Tanzanija, Sejšeli, Mjanmar, Kenija i Madagaskar.