Vijesti / BiH

U cilju ubrzanja procesa proširenja Evropske unije koji je već duže vrijeme u evidentnom zastoju, Evropska unija razmatra mogućnost da se budućim članicama omogući ulazak u EU, ali bez prava veta.

Prema pisanju dobro obavještenog Politico-a prijedlog bi omogućio novim državama da koriste većinu pogodnosti članstva, dok bi puna prava stekle tek  nakon što EU sprovede ključne institucionalne reforme, uključujući ukidanje jednoglasnog odlučivanja u većini oblasti.

Direktor Vanjskopolitičke inicijative BH (VPI) Haris Ćutahija, za portal Start kaže da iako iz Brisela nema formalnih odluka, već duže vrijeme je vidljivo da unutar Evropske unije postoje neformalne rasprave o novim modalitetima proširenja.

-U dijelu država članica i dalje postoji oprez, pa i zamor od proširenja, uz argument da se EU mora dodatno institucionalno konsolidovati prije prijema novih članica. Istovremeno, prisutna je sve izraženija bojazan da bi nove članice mogle blokirati procese odlučivanja ili zloupotrebljavati svoj položaj, što je iskustvo koje EU već ima u pojedinim slučajevima – pojašnjava on.

Ćutahija ističe kako podrška razmatranju fleksibilnijih pristupa proširenju dolazi i iz regije, uključujući stavove koje je u tom pravcu iznio ministar vanjskih poslova BiH Elmedin Konaković.

Naš sagovornik dalje pojašnjava da se ideje faznog ili postepenog uključivanja država kandidata, uključujući modele s ograničenim pravima u početnoj fazi, već  nekoliko godina razmatraju u evropskim policy krugovima kao jedan od odgovora na zastoj u politici proširenja. U tom kontekstu, u okviru regionalne think-tank mreže u kojoj učestvuje i Vanjskopolitička inicijativa BH razvijen je i jedan od mogućih modela postepenog pridruživanja.

Međutim, upozorava on, aktuelni geopolitički moment dodatno sužava prostor za odugovlačenje uz opasku da je EU svjesna da ne može sebi priuštiti strateški vakuum na Zapadnom Balkanu, jer bi to otvorilo prostor za jačanje uticaja drugih aktera. Upravo zato se, uprkos rezervama, traže fleksibilniji i politički realističniji pristupi proširenju.

-Za BiH, potencijalna primjena faznog modela mogla bi imati posebno praktičan značaj. Umjesto dugotrajnog čekanja na punopravno članstvo, takav pristup bi omogućio ranije i postepeno uključivanje u pojedine politike, programe i fondove EU, uz zadržavanje snažnih mehanizama uslovljavanja u oblasti reformi. Time bi evropska perspektiva postala opipljivija i politički relevantnija u kraćem roku, što je posebno važno imajući u vidu spor tempo reformi i česte institucionalne blokade u BiH. Drugim riječima, fazni pristup bi mogao smanjiti jaz između formalnog statusa kandidata i stvarnih koristi od evropskih integracija, ali samo pod uslovom da domaće vlasti budu spremne pratiti takvu dinamiku konkretnim reformskim iskoracima – smatra Ćutahija.

U međuvremenu o potencijalnom ulasku u EU bez prava veta u početnoj fazi pozitivno su se izjasnili i predsjednik Srbije Aleksandar Vučić kao i Albanski premijer Edi Rama, dok se predsjednik Crne Gore Jakov Milatović, bar za sada, protivi toj ideji I insistira na punopravnom članstvu.