Ovo je za Dodika šamarčina! Kao kad vas nastavnik historije prekine usred samouvjerenog izlaganja i kaže: “Sjedi Milorade! Nemaš pojma. Lupetaš. ‘Ajmo ispočetka, s izvorima. Newell tako pobijajući Dodika navodi muslimanske rezolucije iz 1941. godine koje osuđuju ustaške zločine nad Srbima i Jevrejima. Navodi spašavanje Sarajevske Hagade, priču o Dervišu Korkutu, priču o Hardagama i Kabiljima, i čitav niz malih, nenapisanih djela solidarnosti, od skrivanja ljudi, do kupovine namirnica…Posebno je snažan podatak koji je i simbol i statistika: 49 osoba iz Bosne i Hercegovine su na listi Pravednika među narodima u Yad Vashemu, a 28 su Bošnjaci.

Piše: Dragan Bursać za Start 

Milorad Dodik se godinama trudi da na lokalnoj političkoj sceni glumi ono što kod kuće nikada nije uspio biti: državnik sa moralnom vertikalom. U toj predstavi, u kojoj je kostim šiven od tuđih mrtvih, najvažniji rekvizit postaje Holokaust. Ne kao historijska tragedija jevrejskog naroda koja traži poniznost, tačnost i pijetet, nego kao dnevno-politička poluga, kao lobistički alat, kao priručna batina za udaranje po Bošnjacima i, usput, po samoj državi Bosni i Hercegovini.

I onda se desi ono što se Dodiku rijetko dešava: neko mu uzme taj rekvizit iz ruku i kaže, hladno, dokumentovano i bez balkanskog vikanja, “NE” i “DOSTA JE!“.

Šamar iz Izraela

Taj neko nije “sarajevska čaršija”, nije ni neki “unitaristički medij”, nije lokalni “strani plaćenik” iz njegovih saopštenja. Taj neko je The Times of Israel, ugledni jevrejski medij čija blog platforma objavljuje tekst Richarda Newella, sarajevskog doktoranda na Univerzitetu u Grazu koji istražuje naslijeđe Holokausta na Zapadnom Balkanu. 

Naslov teksta je jasan i, za Dodika, poguban: “Bosnian Holocaust Historiography: A corrective note”. Korektivna napomena. Ne pamflet. Ne kontrapropaganda. Korektiv. Kao kad vas nastavnik historije prekine usred samouvjerenog izlaganja i kaže: “Sjedi. Nemaš pojma. Lupetaš. ‘Ajmo ispočetka, s izvorima.”

Dodikova formula: poluistina plus cilj

Newell odmah postavlja dijagnozu: Dodikove izjave o navodnoj ulozi Bošnjaka u Holokaustu izrečene su tokom lobističkog putovanja u Washington, s političkim ciljem, u funkciji razbijanja Bosne i Hercegovine. 

To je ključ. Dodik ne “otkriva historijske istine”, nego proizvodi politički korisne narative. Njegova metoda je uvijek ista: uzme jedan fragment historije, obično najosjetljiviji, zatim ga prereže, očisti od konteksta i predstavi kao kolektivni portret cijelog naroda. Tako se pojedinačna kolaboracija pretvara u “narodni karakter”, a složena ratna stvarnost u propagandnu rečenicu za američke i izraelske uši.

U tom zlom poslu Holokaust je idealan, jer je riječ o moralno apsolutnoj temi: tu nema prostora za “ali”. Samo što Dodik pokušava da “ali” ugura na silu. Da Bošnjake uokviri kao “entuzijastične učesnike”, da sebi kupi oreol “branitelja jevrejskog sjećanja”, a da istovremeno unovči islamofobiju kao valutu u savremenim desničarskim krugovima.

I tu dolazi Times of Israel i kaže: Stani!

Korektivna napomena koja ruši konstrukciju

Newell u tekstu radi ono što je u regionu rijetkost: odvaja činjenice od navijačkih verzija činjenica. Priznaje ono što se mora priznati, navodi učešće pojedinih Bošnjaka u ustaškim strukturama, spominje i SS Handžar, spominje i Crnu legiju, spominje i mrlje. Ali onda radi ono što Dodik namjerno izbjegava: pokazuje cijelu sliku.

A cijela slika počinje da se vrti od ustaškog režima i genocida nad Srbima, Jevrejima i Romima u NDH, s Jasenovcem kao vrhuncem industrije smrti. Newell podsjeća da su žrtve bili i Bošnjaci koji nisu pristali uz režim, uključujući i ubijene u Jasenovcu. 

Zatim dolazi dio koji Dodik nikada ne voli da čuje, jer mu ruši nacionalističku šemu “mi žrtve, oni zločinci”: četničke formacije, njihovi masakri u bošnjačkim selima, njihovo približavanje nacistima, rast antisemitizma i saradnja sa okupatorom, uz kvislinšku administraciju u Beogradu. Newell se poziva i na Yad Vashem i na historiografiju koja jasno kaže da je bilo predavanja Jevreja Wehrmachtu i ubistava. 

Drugim riječima: Dodik pokušava da na Bošnjake svali kolektivnu etiketu, a pritom prešućuje neugodne slojeve “svoje strane” historije. Nije to slučajno. To je dizajn “srpskog sveta”.

Ono što Dodik prešućuje: otpor i spašavanje

Najvažniji dio Newellovog teksta nije ni nabrajanje zločinaca, ni katalog jedinica, ni ratna geografija. Najvažniji dio je princip: učešće pojedinaca nije osnova za kolektivnu krivicu.

To je ono što Dodik hoće da poništi, jer mu kolektivna krivica treba kao političko oružje. Kad jednom “dokaže” da je jedan narod “genocidan” ili “kolaboracionistički”, onda je sve dozvoljeno: i segregacija, i poniženje, i razgradnja države, i pravdanje novih nepravdi.

A onda dolaze primjeri koji ga ubijaju u pojam, jer pokazuju drugačiju Bosnu, onu iz komšiluka, iz ljudskosti, iz svakodnevnog otpora. Newell navodi muslimanske rezolucije iz 1941. godine koje osuđuju ustaške zločine nad Srbima i Jevrejima. Navodi spašavanje Sarajevske Hagade, priču o Dervišu Korkutu, priču o Hardagama i Kabiljima, i čitav niz malih, nenapisanih djela solidarnosti, od lažnih dokumenata do skrivanja ljudi, od kupovine namirnica do zaklanjanja od pogleda. 

Posebno je snažan podatak koji je i simbol i statistika: 49 osoba iz Bosne i Hercegovine su na listi Pravednika među narodima u Yad Vashemu, a 28 su Bošnjaci. 

To nije “alibi”. To nije “dokaz da su svi bili dobri”. To je dokaz da je kolektivna etiketa laž, jer historija nije plemenska presuda nego mreža izbora.

Zašto je sve ovo važnije od jednog Dodika

Newell na kraju pravi most prema sadašnjosti i tu postaje jasno zašto The Times of Israel uopšte ulazi u balkanski mulj. Jer zloupotreba Holokausta nije folklor. To je opasna praksa, naročito u vremenu rasta antisemitizma nakon napada Hamasa 7. oktobra 2023. godine, kad se svaka distorzija sjećanja pretvara u gorivo za nove mržnje. 

Zato Newell pominje i savremene manifestacije ustaškog romantizma, poput Thompsonovih nastupa i reakcija izraelske ambasadorice Galit Peleg. 

Jer linija između istorijskog revizionizma i današnjeg političkog nasilja nije teorijska. To je ista ideološka krvna grupa.

A Dodik je majstor upravo te “krvne grupe”: uzme tragediju, iscijedi je u propagandnu bočicu i proda kao istinu. Danas Holokaust, sutra Srebrenica, prekosutra Dayton. Sve mu je materijal, sve mu je roba, sve mu je spisak za trgovinu.

“Prijateljstvo” kao maska

Dodikovo tobožnje prijateljstvo sa jevrejskim narodom, u ovoj priči, nije nikakva ljubav prema ljudima, kulturi ili sjećanju. To je pokušaj da se preko tuđe patnje kupi politička legitimacija. I baš zato je korektivna napomena Times of Israel toliko važna: ona skida masku bez vike, bez patetike, bez balkanskog pljuvačkog ringa. Skida je metodom koja Dodika najviše boli: činjenicom i istinom.

I tu se priča zatvara rečenicama koje bi morale da se urežu, ne zbog Dodika, nego zbog zemlje u kojoj je laž politička industrija: Holokaust nije lobistički letak. Nije argument za razbijanje države. Nije municija za dnevnopolitičke ciljeve.

Kad je jevrejski list morao objašnjavati Balkanu, nije to bio incident. To je bila opomena Miloradu Dodiku. A opomena glasi: ko god misli da se historija može prepravljati kao saopštenje za javnost, prije ili kasnije dobiješ “korektiv“. Da ne kažem šamarčinu. Ponekad iz Sarajeva. Ponekad iz Jerusalema.

Newell je to uradio precizno. The Times of Israel je to objavio javno. A Dodik je, bar na trenutak, ostao bez najprljavijeg rekvizita u svojoj političkoj predstavi, a to je obmana.